यो पाठ्यपुस्तक ‘कार्यालय सञ्चालन तथा लेखा’, कक्षा १०, नेपाल सरकार, शिक्षा, विज्ञान तथा प्रविधि मन्त्रालय, पाठ्यक्रम विकास केन्द्रद्वारा विकसित गरिएको हो। यस पुस्तकको उद्देश्य विद्यालय शिक्षालाई व्यावहारिक, समयसापेक्ष र गुणस्तरीय बनाउनु हो।
पुस्तकको संरचना र विषयवस्तु:
यस पुस्तकमा १६ वटा पाठहरू समावेश छन्, जसले कार्यालय व्यवस्थापन, लेखा र सरकारी लेखाप्रणालीका विभिन्न पक्षहरूलाई समेटेका छन्:
- कार्यालय व्यवस्थापन: पाठ १ मा कार्यालय व्यवस्थापनको परिचय, महत्त्व, क्षेत्रहरू, कार्यालय विन्यास, कार्यालय कार्यविधि, टिप्पणी, प्रस्ताव, प्रतिवेदन र तोक आदेशसम्बन्धी जानकारी दिइएको छ।
- अभिलेख व्यवस्थापन: पाठ २ मा फाइलिङको परिचय, आवश्यकता, उद्देश्य, फाइदा र प्रकारहरू (परम्परागत र आधुनिक), तथा अनुक्रमणिकाको परिचय, महत्त्व र प्रकारहरू समावेश छन्।
- वित्तीय संस्थाहरू: पाठ ३ मा वित्तीय संस्थाको परिचय, प्रकार, कार्यहरू, बैङ्कको परिचय, केन्द्रीय बैङ्क र वाणिज्य बैङ्कका कार्यहरू, विकास बैङ्क, बिमा, सञ्चय कोष र नागरिक लगानी कोषसम्बन्धी जानकारी छ।
- राजस्व र कर: पाठ ४ मा राजस्वको अर्थ, स्रोतहरू र करको परिचय, विशेषता, सिद्धान्त, उद्देश्य, वर्गीकरण (प्रत्यक्ष र अप्रत्यक्ष कर), तथा स्थायी लेखा नम्बर (PAN) र मूल्य अभिवृद्धि कर (VAT) को परिचय समावेश छ।
- लेखाविधि:
- पाठ ५ मा व्यावसायिक लेखा, वित्तीय लेखा, लागत लेखा र व्यवस्थापन लेखाको परिचय, नेपाल लेखामान (NAS/NFRS) र खातासूचीको परिचय दिइएको छ।
- पाठ ६ मा बैङ्क हिसाब मिलान विवरणको परिचय, आवश्यकता र तयारीको तरिकाबारे उल्लेख गरिएको छ।
- पाठ ७ मा लेखात्मक गल्तीहरू (प्रकार र सुधार गर्ने तरिका) र उज्राती खाताको प्रयोगबारे चर्चा गरिएको छ।
- पाठ ८ मा अन्तिम खाता (व्यापार खाता, नाफानोक्सान खाता, वासलात) र समायोजनको प्रक्रिया समावेश छ।
- पाठ ९ मा नेपालको सरकारी लेखाप्रणाली, सञ्चालनका आधारहरू, लेखाका क्षेत्रहरू र एकल खाता कोष (TSA) प्रणालीको व्याख्या गरिएको छ।
लेखन र सम्पादन:
यस पाठ्यपुस्तकको लेखन श्री मुरारी निरौला, श्री अमृत श्रेष्ठ, श्री दामोदर सुवेदी, श्री शैलेशचन्द्र बराल, श्री प्रमोद पराजुली र श्री सुस्मिता शर्माबाट भएको हो। पुस्तकको विकास र सम्पादनमा केन्द्रका महानिर्देशक, विषय समिति र सम्पादकहरूको महत्त्वपूर्ण योगदान छ।
