यो पाठ्यपुस्तक “सामाजिक अध्ययन, कक्षा १०” (नेपाल सरकार, शिक्षा, विज्ञान तथा प्रविधि मन्त्रालय, पाठ्यक्रम विकास केन्द्र) को हो। यसको मुख्य उद्देश्य विद्यार्थीहरूमा सामाजिक, आर्थिक, नागरिक चेतना, ऐतिहासिक ज्ञान, भौगोलिक बुझाइ र दिगो विकासप्रतिको सक्षमता विकास गर्नु हो।
यस पुस्तकको संरचना १० एकाइहरूमा विभाजित छ:
- हामी र हाम्रो समाज: सामाजिकीकरण, विविध पहिचान, विविधतामा एकता र राष्ट्रिय गौरवका विषयहरू।
- विकास र विकासका पूर्वाधार: मानव विकास सूचकाङ्क, दिगो विकास, सङ्घीयता र राष्ट्रिय गौरवका आयोजनाहरू।
- हाम्रा सामाजिक मूल्य र मान्यता: राष्ट्रिय सम्पदा, लोकगीत, लोकबाजा, लोक तथा शास्त्रीय नृत्य, राष्ट्रिय दिवस, अन्तर्राष्ट्रिय व्यक्तित्व, विश्वबन्धुत्व र सामाजिक दायित्व।
- सामाजिक समस्या र समाधान: मानव बेचबिखन, यौन विकृति, घरेलु हिंसा, भ्रष्टाचार, अन्धविश्वास, समस्या समाधान सिप र अन्तर्राष्ट्रिय सङ्घसंस्थाको भूमिका।
- नागरिक चेतना: व्यवस्थापिका, सङ्घीय कार्यपालिका, न्यायपालिका, राजनीतिक दल, निर्वाचन प्रक्रिया, मानव अधिकार र उपभोक्ता अधिकार।
- हाम्रो पृथ्वी: हावापानी, विश्वका हावापानीका प्रकार, विभिन्न महादेशहरू (उत्तर अमेरिका, दक्षिण अमेरिका, अफ्रिका), प्राकृतिक प्रकोप (भूकम्प) र नक्सा कार्य।
- हाम्रो विगत: वि.सं. २००७ देखि २०७९ सम्मका राजनीतिक घटनाक्रम, प्रथम तथा दोस्रो विश्वयुद्ध र ऐतिहासिक स्थलको संरक्षण।
- आर्थिक क्रियाकलाप: ऊर्जा, पर्यटन, रोजगारी, वित्तीय शिक्षा, बचत, बिमा, राजस्व र आवधिक योजना।
- हाम्रो अन्तर्राष्ट्रिय सम्बन्ध र सहयोग: परराष्ट्र नीति, संयुक्त राष्ट्रसङ्घ, विश्वव्यापीकरण र सूचना प्रविधि।
- जनसङ्ख्या र यसको व्यवस्थापन: जनसङ्ख्याको अवस्था, वितरण, पारिवारिक योजना, वातावरणसँगको अन्तरसम्बन्ध र सामुदायिक स्वास्थ्य।
पुस्तकले विद्यार्थीलाई व्यावहारिक सिकाइ, अनुभवकेन्द्रित क्रियाकलाप र तार्किक विश्लेषणमा जोड दिएको छ। यसले राष्ट्रियता, सामाजिक सद्भाव र दिगो विकासप्रति संवेदनशील नागरिक तयार पार्ने लक्ष्य लिएको छ।
